‘Lampen skitterje oare kant de mar...’

Krimp


Fan de papieren dy't ta weagen waarden. Begjin dit jier waarden de earste sketsen makke foar de foarmjouwing fan it gedicht ‘Krimp’. Mei stimpels, fûn yn de kringloopwinkel, kamen de wurden op in mei lateksferve ynsmard stik krantepapier te stean, in komposysje dy't sûnder list of oar ramt hjir thús noch tsjin it wand hinget.

Noait net tinke kinnen hoe’t foarm en ynhâld geandewei de maitiid en simmer op in mear as wûnderlike wize mei inoar gearfalle soene. Troch it ljocht en de sinne liet it papier stadichoan hieltiten mear tearen, fâlden en ploaien sjen, wylst, oer it ferskynsel krimp praat, de letters linkendewei sa ferware rekke binne dat se har no noch amper ûntsiferje litte.

Leech binne de ekers fan it noarden

In lette wintermiddei, op wei nei Brantgum yn in omtrint lege bus dy’t stadich troch de doarpen skoot. Der waret in ferlittenens om dy't de wietens fan dridzige hiemen is, de matearje fan iepenbrutsen otterbulten, de grizens fan dea hier yn inôffierpipen. Ienkear bûtenút, regeart, sa healwei Holwert, it gnuvende each fan de roek en it bidprintwyt fan rjochte, mei snie ôfsetten sleatswâl ûnder swart boulân. In hazze sit yn de daam, op ‘e hûken, harkjend. Leech binne de ekers fan it noarden. De passazjier op 'e foarste bank is, gâns leven meitsjend, drok yn petear mei de bussjauffeur. Flarden Wilders en oare ûnderbúktaal lûdzje tsjin de finsters op. Under Holwert moat der oerstapt wurde foar de bus nei Dokkum. It asfalt is glysterich. It bushokje siicht, fytsen hingje yn it rek, fierderop giet in hoastjen by in dûnkere, mei reid bedutsen skuorre yn de keale hôfskanten. Even letter stap ik in twadde, mar no folslein lege bus yn. Ik wol in oantekening meitsje, kin neat fine. Dan mar op in ferfrommele stik keukenrolpapier dat yn de binnenbûse fan myn winterjas sit, mmm... brûkt as bûsdoek. Ik tear it foarsichtich út, skriuw yn hoannepoaten in tal rigels del dy’t ik letteroan, lykas wenst, amper ûntsiferje kin, mar dêr’t, ienkear behoffene, dit stien hawwe moatten: ‘De bus rattelet de deade doarpen troch. / Lekkens as geitefellen sprekke tusken winterske beammen de neakene / stilte fan fertutearze wensteden, koalswart. / Hurder as de wyn draaft in hazze / de seekant út, ferdwinend ûnder it each / fan it Fearhûs dêr’t de bus de loft yn giet.’ Doe’t Lotte letteroan de film ‘Krimp’ makke, kaam winliken gjin wurd fan dizze tekst yn it gedicht ‘Krimp’ werom. Hoe’t it al gie, wit ik net mear, mar en noch altiten moat ik by it keale en neakene lânskip ûnder Dokkum en Holwert tinke oan ‘in lyts deadeboek’, in útdrukking fan de dichter Jan Wybenga dy’t de wurden - 'lyts Frysk deadeboek' - lykwols yn in hiele oare kontekst brûkte. Hy hie der it ivige Fryske probleem mei op it each, de eangst foar it ferdwinen fan de taal, in oangelegenheid dêr't elkenien, opskipe mei alderlei ûndergongsgedachten, him al ieuwen mei fermakket. Oft dy taal no al of net nei de filistijnen giet, dat kin my net dwaande hâlde. My gong om it om de winterske neakenens fan de doarpen, net om de taal. Lang om let kaam de tekst foar it ljocht, dêr’t de earste strofe fan sei: 'Taspikere binne kroech en winkel, / in daksgoate dript, it doarp sliept /de oere fan in âld Frysk deadeboek...' (tenei mear)
 


In goudene Turkske tulband of in tebarstende Europeeske lânkaart?


 

Ien nacht froast

Untstien
 út wetter
 wei, fan floeiber nei fêst, dijt út, 
krijt foarm, it wurd, op de taast yn de kjeld sko ik it iis nei my ta, 
draai de kraan iepen, kreakjend lûd, 
ûntelber folle barsten sjitte alle kanten op, hâldt it op’e kop,
 hân derûnder, kraan fûler
, mear kreakjen, los, it ploft op myn hûd
 en de krimp set yn (LM)